Vlaamse Ecologie Energie Milieu Onderneming

Amsterdamstraat 18, 2000 Antwerpen
T. 03 206 02 20 |

Op 4 november treedt het klimaatakkoord van Parijs in werking. Als we de doelstellingen van 2030 met Vlaanderen willen halen, moeten taboes sneuvelen. Dat zal iedereen voelen. De Tijd zocht uit waar we het diepst moeten snijden. Vandaag: energie. De wereldwijde klimaatafspraken luiden het einde van de fossiele brandstoffen in. Hoe snel dat zal gebeuren, is moeilijk te voorspellen. Maar groene energie wordt razendsnel goedkoper.

Applaus en euforie vorig jaar in Parijs toen bijna 200 landen een historisch klimaatakkoord tekenden. Dat werd gezien als de laatste kans om de opwarming van de aarde een halt toe te roepen. Tegen 2100 moet de temperatuurstijging beperkt blijven tot 2 graden, met 1,5 graden als streefdoel. Om dat te bereiken moet de uitstoot van broeikasgassen zoals CO2 beperkt worden. Door de economische groei in China en in andere ontwikkelingslanden zal de uitstoot de komende jaren nog stijgen. Maar er is afgesproken dat die zo snel mogelijk moet pieken om dan stevig te dalen.

Hoe we dat klaarspelen, is nog niet duidelijk. Alle deelnemende landen hebben concrete plannen voorgelegd voor de periode tot 2020 en ambities geformuleerd voor 2030. Europa wil als voortrekker binnen zo'n 15 jaar de emissies met minstens 40 procent reduceren ten opzichte van 1990 en het wil tegen 2050 nog veel verder gaan. Er werden tal van andere streefcijfers, subdoelstellingen voor groene energie, energiebesparingen met verschillende termijnen en toepassingsgebieden vastgeklikt. Enkel wat cabinettards en Europese ambtenaren zien door de bomen het bos nog.

Voor ons land zijn de doelstellingen voor na 2020 nog niet concreet vastgelegd. Het is echter stilaan voor iedereen duidelijk waar we naartoe moeten: naar een economie die op steeds minder fossiele brandstoffen draait. Energie is het domein waar het meest aan gewerkt moet worden.

Goed bezig

België lijkt goed bezig als we naar een aantal evoluties in de elektriciteitsproductie kijken. De laatste steenkoolcentrale werd dit jaar gesloten, er worden elke maand wel ergens windturbines bijgebouwd, we pompen miljarden in windparken op zee en in elke Vlaamse straat liggen zonnepanelen op de daken.

Maar als we dat in perspectief plaatsen, blijken die zaken slechts goed voor zo'n 13 procent van het stroomverbruik. Landen als Oostenrijk en Zweden halen zo'n twee derde van hun stroom uit groene bronnen, dankzij de grote aanwezigheid van waterkracht en biomassa.

Het wordt een uitdaging om de doelstellingen te halen, ook die van 2020. Dat komt onder andere omdat biomassa in het verdomhoekje werd gezet. Na het project Bee Gent gaat mogelijk ook Langerlo niet door en beide grote centrales zouden flink wat groene stroom opleveren. Er zijn veel extra zonnepanelen en windturbines nodig om die enorme hoeveelheden op te vangen.

Die komen er niet zomaar. Zonnepanelen krijgen geen steun meer. Daarom worden ze veel minder geplaatst dan tijdens de 'zotte jaren', toen kwistig met groenestroomcertificaten werd gestrooid. Plannen voor windparken zijn er genoeg, maar voor elke windturbine die effectief wordt gebouwd, zitten er vijf te wachten op de uitkomst van beroepsprocedures van ontevreden buurtbewoners. Die drempels wegwerken wordt een prioriteit voor minister van Energie Bart Tommelein (Open VLD).

De grote kaap wordt 2025. Tot dan lukt het misschien met wat kunst- en vliegwerk. In de periode 2023-2025 sluiten alle Belgische kernreactoren de deuren. Door de vele technische en andere problemen van Doel en Tihange en de onzekerheden rond het kernafval heeft kernenergie veel van haar pluimen verloren. Maar de twee kerncentrales met zeven reactoren leveren ruwweg de helft van de Belgische elektriciteitsproductie, zonder dat een gram CO2 uit een schoorsteen komt.

Zware prijs

Een sluiting van Doel en Tihange in tien jaar opvangen met groene energie is onmogelijk. In de meeste scenario's wordt de nucleaire productie opgevangen door extra stroom uit aardgascentrales. Aardgas is de schoonste van de fossiele brandstoffen, maar bij de verbranding komt CO2 vrij. Kernenergie vervangen door aardgascentrales heeft een zware milieuprijs: veel meer CO2 uitstoot.

Dat moet elders gecompenseerd worden, ofwel moeten we tijdelijk aanvaarden dat de doelstellingen niet gehaald worden. Of kiezen we ervoor enkele oude kernreactoren langer te laten draaien? Nieuwe kernreactoren lijken door de astronomisch hoge kostprijs en de enorme risico's geen optie, leert het Britse voorbeeld van het nieuwe project Hinkely Point. Of moeten we hopen op doorbraken met geothermie of waterstof?

Er zijn zware investeringen nodig in nieuwe productiemiddelen en in de energienetten. Die kosten komen hoe dan ook bij de consument terecht. Een lichtpuntje is misschien dat gezinnen en bedrijven door hogere tarieven meer geneigd zullen zijn te investeren in energiebesparende technologie om de factuur te drukken.

Om de klimaatdoelstellingen te halen moet ook zwaar worden ingegrepen voor de fossiele brandstoffen die buiten de stroomproductie gebruikt worden. Het zal na 2020 steeds minder vanzelfsprekend zijn om een huis te verwarmen met stookolie en om een wagen met een grote dieselmotor te kopen. Overheden zullen niet anders kunnen dan die iconen van het fossiele tijdperk met extra taksen de markt uit te drukken. Gascondensatieketels en voertuigen die op aardgas rijden, zijn milieuvriendelijkere alternatieven. Maar ook die zullen plaats moeten ruimen voor warmtepompen en wagens die op elektriciteit of waterstof rijden.

TO DO

Fossiele brandstoffen bestraffen

Steenkool staat op de zwarte lijst. Olie zal snel volgen. En op termijn zal ook aardgas een energiebron zijn die we liever onder de grond laten zitten.

Energietarieven verhogen

De zware investeringen in nieuwe productie, netinfrastructuur, digitale meetinstrumenten en energieopslag zullen miljarden kosten. Hogere tarieven lijken onvermijdelijk.

Meer windmolens installeren 

Met zonnepanelen alleen halen we de doelstellingen niet. Zeker niet als biomassa wordt uitgesloten. Er zullen nog meer windmolens in het landschap opduiken.

Stroomconsumptie verschuiven

We zullen ons verbruik meer moeten afstemmen op het weer: als zonnepanelen en windparken veel produceren. Gelukkig zullen apps dat voor ons regelen.

Of toch kernenergie?

Het wordt een uitdaging om de volledige nucleaire productie tegen 2025 te vervangen. Gaan we toch nog even voort op het nucleaire pad?

PRIJZEN GROENE ENERGIE IN VRIJE VAL

De prijzen voor zonnedaken en windparken blijven nieuwe laagterecords neerzetten. Vooral bij internationale aanbestedingen voor grote industriële installaties wordt de lat steeds lager gelegd. Kilowatturen uit zonnepanelen en windturbines zijn goedkoper dan heel wat centrales die op fossiele brandstoffen draaien. Bij een aanbesteding voor het Nederlandse offshore windpark Borssele dook de prijs naar 72,70 euro/MWh.

Voor wind op land wordt in Marokko 27,60 euro/MWh betaald. Bij een zonnepark in Abu Dhabi wordt stroom aan 21,90 euro/MWh geproduceerd. Ter vergelijking: de groothandelsprijs voor stroom in Europa schommelde vorig jaar rond 50 euro/MWh. De nieuwe Britse kerncentrale heeft 105 euro nodig om uit de kosten te komen.

 

Voor het eerst kon in 2015 meer energie worden opgewekt met duurzame bronnen als windmolens en zonnepanelen, dan met kolen.

Vorig jaar was een recordjaar voor duurzame energiebronnen 2015, becijferde het Internationaal Energie Agentschap (IAE) in Parijs. Van de nieuwe capaciteit op de stroommarkt wereldwijd was iets meer dan de helft afkomstig van hernieuwbare bronnen, vooral zonne- en windenergie.

China was de grootste aanjager van duurzame energie, het land plaatste vorig jaar twee windmolens per uur. Daarnaast werden er elke dag wereldwijd 500.000 zonnepanelen geïnstalleerd. De groei van duurzame energie was daarmee vorig jaar groter dan die van steen- en bruinkool, dat in 2014 nog de meeste nieuwe opwek capaciteit leverde op de stroommarkt.

IAE blijft kritisch

Dat komt volgens het IAE omdat er vanuit verschillende overheden flink geïnvesteerd werd in groene energie, wat wereldwijd heeft geleid tot een sterke groei in duurzame energiebronnen. Niet alleen China, maar ook de VS, India en Mexico zetten er vol op in. Vorig jaar kwam er zo 153 gigawatt duurzame energiecapaciteit bij of evenveel als de totale capaciteit van een land als Canada.

Let wel, dat betekent niet dat er in 2015 met die hernieuwbare energiebronnen wereldwijd ook daadwerkelijk meer groene energie werd opgewekt. Op dat vlak blijven kolen voorlopig nog steeds de nummer één. Windmolenparken en zonnepanelen zijn nu eenmaal afhankelijk van de weersomstandigheden en kunnen niet altijd op volle capaciteit draaien. Kolencentrales wel, waardoor ze ondanks een lagere capaciteit over een volledig jaar toch vaak meer energie opwekken.

Kantelpunt

Daarom blijft het IAE in zijn rapport kritisch. Ondanks de groei moet op de langere termijn meer worden gedaan opdat de opwarming van de aarde ruim onder 2 graden Celsius blijft, de doelstelling van het vorig jaar in Parijs gesloten klimaatakkoord. Het opwekken van elektriciteit door groene energiebronnen ligt op schema, maar dat geldt niet voor de sectoren transport of verwarming, waarschuwt het Parijse instituut.

Toch is er volgens het IAE sprake van een belangrijk kantelpunt. 'We beleven een transformatie van de wereldwijde energiemarkt, geleid door duurzame energie', zegt IAE-directeur Fatih Birol tegen de Financial Times.

De voorbije jaren daalden de gemiddelde installatiekosten van een windmolenpark met 30 procent en die van zonnepanelen zelfs met twee derde.

Volgens het IAE is de vrije val van de kosten bovendien nog lang niet ten einde. Voor de komende vijf jaar verwacht het in Parijs gevestigde instituut dat de kosten van zonnepanelen met een kwart zullen dalen en van windenergie op land met 15 procent.

Kwart van alle energie

Hernieuwbare energie heeft volgens het IAE dan ook een mooie toekomst. In 2021 zal het aandeel duurzame energiebronnen gegroeid zijn van 23 naar 28 procent, verwacht het agentschap. Dan zullen windmolens en zonnepanelen naar verwachting de hoeveelheid energie kunnen opleveren die de VS en de EU op dit moment samen opwekken.

 

Er zijn in Vlaanderen nooit meer windmolens bijgekomen dan in 2015. Als de wind waait produceren ze ondertussen bijna evenveel stroom als de kerncentrales Doel 1 en 2 samen.

Volgens nieuwe statistieken van Vlaams energieminister Bart Tommelein (Open Vld) kwamen er vorig jaar 76 windmolens bij in Vlaanderen, samen goed voor een vermogen 192 megawatt. Het totaal aantal windmolens (aan land) steeg daarmee tot 374.

Wie het bredere plaatje bekijkt, merkt wel dat windenergie de kleine broer blijft van biomassa en zonne-energie. Van alle groene stroom die we verbruiken was in 2015 bijna de helft opgewekt in biomassacentrales en een derde met zonnepanelen.

Voor de klimaatdoelstellingen is er echter maar een statistiek die er écht toe doet: van alle energie die we vorig jaar verbruikten was 6 procent groen. Het gaat dan om groene stroom, groene warmte en biobrandstoffen voor transport. Probleem is dat dat cijfer al een paar jaar stagneert. Wat meteen ook duidelijk maakt dat er nog veel werk voor de boeg is om onze klimaatdoelstelling van 13 procent tegen 2020 te behalen.

"We zitten op koers om onze doelstelling te halen, maar we moeten blijven groeien en we hebben geen tijd te verliezen", reageert Tommelein.

 

 

 

Tommelein houdt dit weekend een burgertop, waar hij ideeën wil verzamelen om de groene omslag te doen lukken. "Tegen 2020 moeten we 280 extra windmolens en minstens dubbel zoveel warmtepompen, zonneboilers of zonnepanelen installeren."

In december organiseert de Vlaamse regering dan een klimaattop. Daar is het de bedoeling dat de ministers samen met de bedrijven, het middenveld en de milieubeweging een plan voorstellen om Vlaanderen klimaatneutraal te maken tegen 2050.

Groene energie kan elk duwtje in de rug gebruiken. De heisa rond de Turteltaks eerder dit jaar heeft het maatschappelijk draagvlak geen goed gedaan. Ook is de stroomprijs al maanden laag, waardoor investeringen vandaag minder rendabel zijn.

De verklaring hiervoor is dat de regering eind 2015 besloot om de kerncentrales Doel 1 en 2 tien jaar langer open te houden dan gepland. Net daarna kwam het nieuws dat ook de 'scheurtjescentrales' Doel 3 en Tihange 2 toch veilig konden heropstarten.

Gevolg is dat alle kerncentrales ondertussen al meer op volle toeren draaien, waardoor er een overaanbod is tijdens bijna het hele jaar en de prijzen op de beurs bijna gehalveerd zijn. Pas recent is de prijs opnieuw gestegen.

 

Duurzame energie en afvalverwerking hand in hand in de Haven van Antwerpen: de cluster Amoras, Vleemo en Hooge Maey

Op zondag 2 oktober wordt in heel België opnieuw Openbedrijvendag georganiseerd. Maak er dit jaar een onvergetelijke ervaring van en bezoek vier bedrijven in één keer: AMORAS, VLEEMO en Hooge Maey tonen je hoe zij duurzaam omspringen met materialen en energie en ook langs Indaver kan je passeren.

Heb je al eens vlak naast of in de voet van een windturbine gestaan? Nee, grijp dan deze uniek kans om een windturbine van Vleemo bezoeken. Laat je verbazen door de reusachtige afmetingen, ontdek hoe wind er wordt omgezet in groene energie voor bijna 2.000 gezinnen en luister naar de verhalen achter de mastodont. Met een tiphoogte van 179 meter is deze turbine ruim 50 meter hoger dan de Antwerpse Onze-Lieve-Vrouwekathedraal. De wieken meten elk 46 meter, wat bijna zo groot is als de breedte van een voetbalveld. Na je bezoek kijk je gegarandeerd nooit meer op dezelfde manier naar deze sierlijke reuzen in het Vlaamse landschap. Zowel voor bezoekers met een technische achtergrond als geïnteresseerden zonder technische bagage is een kijkje de moeite waard. Ook kinderen zullen zich een bezoek lang herinneren.

Voordat je de windturbine hebt bezocht, kan u een rondleiding met de bus doen. Hier zie je hoe AMORAS baggerspecie uit de Antwerpse Haven verwerkt door er eerst het herbruikbare zand uit te recupereren en de rest op een duurzame manier te ontwateren tot een droog eindproduct. In de installaties wordt restwarmte gebruikt van de nabijgelegen afvalverwerkingsinstallatie van Indaver. Vervolgens komt u bij Hooge Maey, een groene energiecentrale waar energie onder meer wordt gewonnen uit de afgedekte stortplaats. Meer informatie over wat u bij deze haltes kan verwachten, vindt u hier.

Er is één centrale ontvangstlocatie voor deze 'energiecluster' aan de Lillobrug waar je kan parkeren en op de bus kan stappen. Vervolgens stap je af waar jij wil en na je bezoek neem je de volgende bus tot aan de volgende stopplaats. Eens terug aan de onthaaltent kan je te voet de windturbine nog bezoeken. Hou er rekening mee dat de busrit, zonder af te stappen, al ongeveer een uur en een kwartier duurt.

 

Busroute:

obd2016parcours medium

Voortaan wordt in het weerbericht op Eén ook informatie gegeven over zonne- en windenergie. Op die manier wil de VRT het belang van schone energie.

"Zon en wind worden alsmaar belangrijker als energiebronnen", zegt weerman Frank Deboosere in een persbericht. "We willen dat benadrukken door er geregeld informatie over te geven in Het weer."

Dat kan impliciet door bijvoorbeeld aan te geven dat de omstandigheden de voorbije dag ideaal waren voor windmolens of dat de zonnepanelen de volgende dag gouden zaken zullen doen. Of het kan explicieter en concreter door de totale productie van zonne- en windenergie van de voorbije maand te vermelden, eventueel in vergelijking met een andere periode.

Zonne- en windenergie krijgen bovendien hun eigen icoontjes.